Kişisel Genetik Testlerinin Önlenemeyecek Yükselişi

23andMe, Amerika’da tükürük ile DNA (de-oksiribo nükleik asit) testi ile size soy analizleri, olası hastalık ve gen yapınız ile ilgili sonuçlar veren bir araştırma şirketi. Benim de bu yaz yaptırdığım bu testler 25 Kasım

2013 itibari ile Amerikan hükümeti gıda ve ilaç yönetim birimi FDA tarafından durduruldu. Kararın gerekçesi ise şirketin bu testleri destekleyen bir bilimsel açıklaması bulunmaması. Bunun üzerine alevlenen tartışma aslında kişisel genetik analizleri ile ilgili geri adım atılamayacak bir noktada olduğumuz da gösteriyor.

Birkaç damla tükürükteki bilgiler

23andMe şirketinin deney setleri bu yaz NASA Ames araştırma merkezinde Singularity Üniversitesi tarafından bize dağıtılırken önce bu testin kapsamı ve bilgilerin gizliliği ile ilgili bir ön açıklama yapıldı. Zira DNA ile yapılan analizlerde gelecekte olası ne tür hastalıklar sizi bekliyor öğreniyorsunuz ancak bu bilgiler sağlık şirketlerinin ya da daha kötüsü sigorta şirketlerinin eline geçerse ne olur? Mesela kanser riskinizin yüksek olduğunu öğreniyor olmak sizin hayatınızı nasıl etkileyecek, sigorta şirketinin ya da ilaç şirketlerinin sizinle çalışmasını nasıl etkiyecek?

Bu sorular ve açıklamalar sonrasında test ile ilgili tedirginliğim ister istemez arttı. Sürekli kredi kartları bilgilerinin çalınması ya da NSA veya VVİkileaks gibi Amerika’da devlet bilgilerinin bile saklı kalamadığı bir ortamda benim kişisel sağlık bilgilerimin saklı kalacağını düşünmek saflık olur diye düşündüm ve testi hemen yaptıramadım.

Dönmeden yapmaya karar verdim ve çok basit bir şekilde 1-2 dakika içerisinde testi tamamlayıp gönderdim. Sonuçları aldığımda vücudumun alkole, spora, uyku, kilo gibi konulardaki eğilimini öğrendiğim gibi hangi hastalıklarda ortalamanın üzerinde riskim olduğunu öğrenmiş oldum. Bunun yanı sıra soy analizleri gibi mesela yüzde 99 Ortadoğu, yüzde 3 AvrupalI, yüzde 0.5 İskandinav (tamamen örnek olarak verilmiştir) gibi herkesin çokça merak ettiği eğlenceli soy konuları da sonuçlar arasındaydı.

Birkaç damla tükürükten bu kadar bilgi çıkarılabilmesi bütün bu analizlerden haberdar olan biri olmama rağmen ister istemez beni çok etkiledi.

Sistem nasıl çalışıyor?

23andMe şirketi aldığı bu tükürükleri bir lllumina şirketi tarafından üretilen DNA yongalarının üzerine koyuyor ve burada sizin DNA kodunuzu (Adenin (A), Timin (T), Sitozin (S) ve Guanin (G) baz sıralamanızı veya dizimininizi) belirleyip bunun referanslara göre farklılaşmış alanları (mutasyonlar) belirleniyor ve bilgi bankasındaki aynı mu-tasyondaki insanlar ile karşılaştırılıyor. İşte bütün bilgi de buradan çıkıyor. Yani aynı mu-tasyona sahip bankadaki diğer kişiler belirli bir alandaki hastalıkta aynı belirtileri gösteriyor mu? Özetle 23andMe sizin sonuçlarınızı sürekli güncellenen bir bilgi bankası ile karşılaştırarak yüzdesel olarak ya da belirli olasılıklarla sizin o hastalığa yakalanma veya ortalamanın üzerinde olup olmadığınızı belirliyor. Aslında belirlemekten öte tahminde bulunuyor. Önceden olasılığı olmayan hastalıklarınız sonradan da çıkabiliyor, eğer bilgi bankasına bu konu ile ilgili yeni bir bilgi eklenmişse.

Tabi konu sağlık olunca insan üzerine etkisi oldukça hassas olduğu için FDA’in uyarısı ve hatta servisi durdurma kararı da gecikmedi. Bu kararın bugüne gelmesinde FDA’in mesela “Yüzde 30 kanser riskiniz var” tahminin negatif ya da pozitif yönde hatalı olması iletişimi ve bilimsel gerekçelere dayandırılması talebinin şirket tarafından geciktirilmesi yatıyor.

Tartışmalarda FDA’in katı kuralları herkesin zaten bildiği ve yinelediği konular oldu. Ancak 23andMe gibi şirketlere daha esnek davranılması yoksa bu iş alanlarının Amerika’nın dışına kayacağına da herkes dikkati çekiyor. Türkiye’de henüz yasak olan bu testlerin gündemimizden çıkmayacağı ve regülasyonların bu konuları biran önce halletmesi ve etik etkileri konularında hazırlıkları olması gerekliliği hemen hemen herkesin hemfikir olduğu konular. Bioteknoloji alanı bu ve bunun gibi birçok uygulaması ile yaşantımızdan çıkması artık neredeyse imkansız.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir