Kobileri İhracat Büyütüyor

Türkiye’nin 2023 yılına ilişkin 500 milyar dolar ihracat hedefinde KOBİ’ler büyük önem taşıyor.

3 milyon 470 bin küçük ve orta büyüklükte işletme (KOBİ) ekonominin bel kemiğini oluşturuyor. TÜİK verilerine göre, istihdamın yüzde 76’sı, maaş ve ücretlerin yüzde 53’ü, toplam cironun ise yüzde 63’ü KOBl’ler tarafından gerçekleştiriliyor. Bu da KOBİ’leri ekonominin en önemli aktörleri yapıyor.

Dünyada 200’ün üzerinde ülkesine ihracat yapan Türkiye’nin bu aktif ticaretinde KOBİ’lerin payı oldukça büyük. Zira ellerinde çantaları dünyada çalınmadık kapı bırakmayan KOBl’ler sayesinde neredeyse adını duymadığımız ülke kalmadı. Bunda ihracatçı birliklerinin de rolü büyük. Düzenlenen fuarlar, ticari heyet ziyaretleri gibi etkinliklerle KOBl’ler ihracatlarını oldukça artırdı. Türkiye’nin cari açık sarmalından da ancak ihracat sayesinde çıkacağı telaffuz ediliyor. Bu da 2014 yılında ihracatın ekonomide büyük önem taşıdığını gösteriyor.

Cumhuriyet tarihi rekoru kırıldı

ihracatla ilgili gelen rakamlar da oldukça umut verici. Türkiye ihracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre mayıs ayında ihracat geçen yılın aynı ayına oranla yüzde 5,8 artışla 13 milyar 412 milyon dolar oldu. Böylelikle mayıs ayı toplam mal ihracatı önceki yılların TÜİK mayıs ayı rakamlarını geçerek mayıs ayı Cumhuriyet tarihi rekorunu kırdı.

ilk 5 ayda ihracat yüzde 8 artışla 67 milyar 92 milyon dolara yükseldi. Son 12 aylık ihracat ise yüzde 1,7 artışla toplam 156 milyar 145 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Mayıs ayında en fazla ihracatı 2 milyar 54 milyon dolar ile otomotiv sektörü yaparken; hazır giyim, konfeksiyon sektörü bir milyar 616 milyon dolar ihracat ile ikinci sırada; kimyevi med-deler sektörü ise bir milyar 591 milyon dolar ihracat ile üçüncü sırada yer aldı.

Birçok destek var

ihracatçı KOBl’lere büyük bir destek de söz konusu. AR-GE desteği, pazar araştırması ve pazara giriş desteği, istihdam yardımı, yurtdışı fuarlara katılım desteği, tasarım desteği, tarımsal yardımlar, Türk ürünlerinin yurtdışında mar-kalaşması ve Türk imajının yerleştirilmesi, yurtdışı birim marka ve tanıtım faaliyetlerinin desteklenmesi bunlardan bazıları.

ihracat yapan sektörlere ve firmalara çeşitli destekler sağlanıyor. Bu kapsamda yurtdı-şında pazarlama ve tanıtım, yurtdışında ofis ve mağaza açma, pazar araştırması, markalaşma gibi çeşitli başlıklar altında farklı destekler bulunuyor. Kapak haberimizde ihracatçı birliklerinin hedeflerini, KOBİ’lere yönelik hazırladıkları ajandaları araştırdık. Bunun yanı sıra ihracat yapmak isteyen KOBİ’ler için yıldızı yükselen potansiyel pazarlara ilişkin tavsiyeleri de bulacaksınız.

Kimyacılar 18 milyar dolara koşuyor

Kimya sektöründe KOBİ statüsünde yer alan bini aşkın firma faaliyet gösteriyor. Özellikle plastik mamüller, kozmetik, ilaç ve eczacılık ürünleri, kauçuk, boya gibi alt sektörlerin ihracat performanslarında artışlar yaşanıyor. İhracatta Avrupa ülkeleri önemini koruyor. İstanbul Kimyevi Maddeler ve Mamülleri ihracatçıları Birliği (İKMİB) Yönetim Kurulu Başkanı Murat Akyüz, Güney Amerika ve Afrika gibi ülkelerde daha etkin olunması gerektiğini belirterek, özellikle Şili’de ticaret artışına dikkat çekiyor.

Kimya sektöründe son dönemde daha çok Latin Amerika Ülkeleri, Uzakdoğu ve Sahraaltı Afrika ülkelerinin öne çıktığını söyleyen Akyüz, kendi yaptıkları çalışmaları ise şöyle anlatıyor:

“Hedef pazarlarımızdaki potansiyeli değerlendirmek için Ekonomi Bakanlığı desteğiyle ÜR-GE faaliyetlerini yürütüyoruz. UR-GE; Ekonomi Bakanlığı tarafından kurulan ihracatçımızın çeşitli pazarlarda yapacağı pazar araştırması, satışı ve eğitimini bir araya getiren sistem olarak tanımlanıyor. Bu kapsamda yürüttüğümüz çalışmalarımızla KOBİ’leri farklı coğrafyalarla buluşturuyoruz. Böylelikle KOBİ’lerin yeni pazarlara girişi de kolaylaşıyor. Kimya, 2013 yılını 17 milyar 507 milyon dolarlık ihracatla en fazla ihracat yapan ikinci sektör olarak geride bıraktı: 2014 yılında ihracat hedefimizi 18 milyar dolar olarak belirledik.”

Hedef Afrika ve Latin Amerika

Çelik ihracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Namık Ekinci ise çelik sektörünün 200’e yakın ülkeye ihracat yaptığını söylüyor. En önemli ihracat pazarlarının Ortadoğu, AB ülkeleri, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika olduğunu belirten Ekinci, “Ayrıca yaptığımız çalışmalar ile Sahra Altı Afrika ve Latin Amerika gibi ülkelerde düşük olan pazar payımızı yukarılara doğru çekmeye çalışıyoruz” diyor.

Sektör adına potansiyel yaratabilecek ülkeleri dış pazar komitesi ile yaptıkları geniş kapsamlı çalışmanın neticesinde tespit ettiklerini kaydeden Ekinci, hedeflerini ise şöyle anlatıyor: “Gerçekleştireceğimiz yeni bir proje kapsamında; öncelikle KOBİ’lerimizin organizasyonel anlamda ihtiyaçlarının tespit edilmesi için danışman firmalar ile birlikte ihtiyaç analizi gerçekleştirmeyi planlıyoruz. Ardından proje kapsamında yer alan tüm şirketlerimiz ile birlikte analizler yapılarak hedef pazarın tespiti sağlanacak. Akabinde bu pazarlara ulaşabilmeleri için gerek organizasyonları içindeki eksiklerinin giderilmesi gerekse pazara direkt olarak ulaşmalarını sağlayacak ticaret heyetlerinin düzenlenmesi planlanıyor. 2014 yılında 18,5 milyon ton ihracat hedefliyoruz.”

213 ülke 213 ihracatçı

İstanbul Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri ihracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Başkanı Zekeriya Mete de dış pazara açılacak KOBİ’ler için başta Irak olmak üzere Ortadoğu pazarının oldukça önemli olduğuna dikkat çekiyor. Türkiye’nin son yıllarda Afrika ve Asya ülkelerine yaptığı gerek devlet gerekse de iş dünyası nezdindeki çalışmaların da oldukça etkili olduğunu söyleyen Mete, “Afrika pazarı bizim için oldukça önemli. Sektör açısından ülkemizle ters iklim sürmesi sebebiyle üreticilerin stoktaki mevsim ürünlerini daha rahat sunum ve satış imkânını sağlaması nedeniyle Güney yarımküredeki ülkelerin de sektör açısından önemli olduğunu düşünüyoruz” diyor.

ihraç ürünlerinin yurtdışında tanıtımına yönelik ticaret heyeti, fuar, ‘Uluslararası Rekabeti Geliştirme Projesi’ gibi çalışma ve organizasyonlarla katkı sağladıklarını ifade eden Mete, şunları söylüyor:

“Önümüzdeki dönemde ‘213 Ülke 213 ithalatçı’ sloganıyla yola çıkarak oldukça geniş kapsamlı bir alım heyeti programı gerçekleştirmeyi ve bu yolla farklı coğrafyalardan birçok ithalatçıyı ihracatçılarımızla buluşturarak onlara yeni pazarlar yaratmayı hedefliyoruz. Sektör olarak 2023 yılı için 19,2 milyar dolarlık bir ihracat hedefi belirledik. Geçtiğimiz yıl yüzde 12 oranında büyüyerek 6,5 milyar dolar düzeyinde gerçekleşen sektör ihracatındaki büyümenin bu yıl da hız kesmemesini ve sektör ihracatının 2014 yılı sonunda 7,3 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmesini bekliyoruz.”

Derciier yeni pazarlara odaklandı

İstanbul Deri ve Deri Mamulleri ihracatçıları Birliği (İDMİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Şenocak, Rusya ve eski SSCB ülkelerinin KOBİ’ler için hala önemli pazarlar olduğuna işaret ediyor. Özellikle son yıllarda yükselen alım gücüyle birlikte talebin de arttığı Rusya’ya ilaveten Ukrayna, Kırgızistan, Kazakistan ve Azerbaycan’da da pazar ve müşteri talepleri yönünden hızlı değişimler yaşandığını belirten Şenocak, projelerini ve hedeflerini şöyle anlatıyor:

“İDMİB olarak her yıl deri sektörünün dünya çapında başlıca etkinlikleri arasında yer alan 6 uluslararası fuara milli katılımı organize ediyoruz. Rusya ve Avrupa’da iki önemli tanıtım projesi üzerinde çalışıyoruz. KOBİ’lerin yeni pazarlara girebilmeleri amacıyla ticaret heyetleri organize etmeyi planlıyoruz. Türkiye deri ve deri ürünleri sektörü 2013 yılında yüzde 16,4 oranında artış ile 1,9 milyar dolar değerinde ihracat gerçekleştirdi. Türkiye deri ve deri ürünleri sektöründe 2014 yılı için ihracat hedefi ise 2013 yılına göre yüzde 15 oranında bir artış ile 2,2 milyar dolar olarak belirlendi.”

Türkiye Deri Konfeksiyoncuları Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Yakup Teleke de deri konfeksiyon özelinde Çin’in öne çıkmaya başladığını ifade ediyor. Çin’in üretici olarak rakip görülmesinden öte artık yeni ortaya çıkan orta sınıfı ile önemli bir pazar olduğuna dikkati çeken Teleke, “Çin pazarı ile ilgili çalışmalar yapıyoruz. Türk deri ürünleri ile ilgili ticaret merkezlerinin açılışına ilişkin araştırmalar gerçekleştiriyoruz. Çin’de düzenlenen fuarlara sektör temsilcileri olarak iştirak ediyoruz. Ülkemizde yaptığımız toplantılara ve fuarlara yabancı iş adamlarını davet ediyoruz. Üretim tesislerimizi gezdirip ürünlerimizi tanıtıyoruz” diyor.

Su ürünleri Yunanistan’ı tahtından etti

İstanbul Su Ürünleri ve Hayvansal Mamuller İhracatçıları Birliği Başkanı Ahmet Tuncay Sagun, Türkiye’nin levrek, çipura, alabalık ve orkinos ihracatının ön plana çıktığını, başlıca ihracat pazarının ise AB ülkeleri olduğunu söylüyor. Son olarak 2013 yılında Güney Afrika’ya ihracat gerçekleştirdiklerini belirten Sagun! çipura ve levrek ürün grubunda AB pazarında Türkiye’nin lider konuma geldiğini ve Yunanistan’ın yıllardır sahip olduğu birincilik koltuğuna Türkiye’nin oturduğunu vurguluyor. Sagun, “Özellikle Japonya pazarında mavi yüz-geçli orkinos ihracatı konusunda çok önemli bir yere sahip bulunuyoruz” diyor. Özellikle Libya’da yatırım imkanları ve bu pazardan elde edilecek ürünlerin dünya pazarlarında Türk firmaları vasıtası ile değerlendirilmesi noktasında da sektörün girişim ve çalışmalarının devam ettiğine dikkat çeken Sagun, hedeflerini şöyle anlatıyor: “Bünyemizde bulunan Kanatlı Ürünleri Tanıtım Grubu ve Su Ürünleri Tanıtım Grubu vasıtası ile seçkin fuar organizasyonlarına iştirak gerçekleştirerek pazarda oluşan müşteri talepleri ve firma profilini üyelerimizle paylaşıyoruz. Ayrıca hedef olarak belirlediğimiz ve artık klasik pazarımız haline gelmiş olan Japonya ve Ortadoğu pazarlarından ise düzenli olarak alım heyetleri organizasyonu ile ülkemize oradaki pazarın önde gelen alıcılarını davet ediyoruz. 2013 yılında sektör olarak yakalamış olduğumuz 1 milyar 998 milyar dolarlık ihracat seviyesi göz önüne alındığında 2023 yılı ihracat hedefimizi 5 milyar dolar olarak revize etmiş bulunmaktayız.”

Çin ve Hindistan potansiyel pazar

İstanbul Ağaç Mamülleri ve Orman Ürünleri ihracatçı Birliği Başkanı Ahmet Güleç, son 10 yılda 7 kat ihracat artışı gerçekleştirdiklerini, özellikle Çin ve Hindistan’ın potansiyel vaat ettiğini belirtiyor. “Bunun yanı sıra, mobilya ihracatının yüzde 90’dan fazlasını Çin’e yapan sektör için Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri de yeni fırsatlar sunuyor. Bu pazarlar bizim için önemli kilit noktalarıdır” diyen Güleç, Sahra altı Afrika ülkelerinin de önümüzdeki yıllarda ihracat rakamlarından önemli ölçüde pay alacağını ifade ediyor. Türkiye’nin 2 milyar dolarlık mobilya ihracatının destinasyonlarına bakıldığı zaman ihracatın yüzde 55’inin Irak, Libya ve Azerbaycan’a yapıldığını söyleyen Güleç, sözlerine şöyle devam ediyor:

“Rusya, Brezilya, Güney Kore, Hindistan ve Çin gibi büyük ve önemli ülkelerin mobilya tüketiminde artış bekleniyor. Bu dönemde yukarıda belirtilen ülkeler alternatif yeni pazarlar olarak karşımıza çıkıyor. Ancak her ne kadar krizin etkisi ile mobilya tüketiminde azalma eğilimi gösterse de Almanya, Fransa, Hollanda gibi AB ülkeleri, Körfez ülkeleri ve Arabistan gibi daha kalıcı ve yapısal pazarlara yönelik stratejiler geliştirilmeye devam edilme!. Özellikle, Amerika, Kanada gibi mobilya tüketim ve değiştirme kültürü çok olan hedef pazarlar, pazar araştırma ekiplerine görev olarak verilmeli. 2013’te 2 milyar 130 milyon dolar ihracat gerçekleştirdik. 2014 için hedefimiz ise 2 milyar 600 milyon dolar.”

Yatçıların markajında offshore var

Gemi ve Yat ihracatçıları Birliği (GYİB) Başkanı Başaran Bayrak, yeni pazarlar konusunda ülkesel hedeflerin yanı sıra sektör bazlı hedefler belirlediklerini ve offshore sektöründe pay sahibi olmanın önemini paydaşlarına sıklıkla dile getirdiklerini söylüyor. Bu bağlamda alanında dünyanın en büyük organizasyonlarından olan Offshore Technology Conferance etkinliğinde bulunmak ve ikili iş görüşmeleri yapmak üzere ABD’ye seyahat düzenlediklerini belirten Bayrak, ziyaretlerinin sektörün geleceği açısından büyük önem taşıdığını vurguluyor. Bayrak, şöyle devam ediyor:

“Houston’da temelleri atılan ilişkilerin devamı noktasında da çalışmalarımız devam ediyor. Dünya devi offshore firmalarına potansiyelimizi net olarak ifade edebilmek adına üst düzey yöneticileri tersanelerimizde ağırlamak için çalışıyoruz. 2014 yılı ihracatı sektörümüz açısından olumlu seyrediyor. Şubat ayı dışında geçtiğimiz ayların tamamında son beş yıla oranla ciddi artışlar söz konusu. Sene başında ihracat hedefi olarak 1,5 milyar dolarlık bir miktar belirlemiştik. Yılın bu dönemine kadar olan rakamlar hedeflerimize ulaşabileceğimizi gösteriyor.”

Plastikte yüzde 7 büyüme hedefi

PAGEV (Türk Plastik Sanayicileri Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Vakfı) Yönetim Kurulu Başkanı Yavuz Eroğlu, Türk plastik sektöründe bugün 6 binin üzerinde firmanın faaliyet gösterdiğini ve bu firmaların yaklaşık yüzde 95’inin KOBİ niteliğinde olduğunu söylüyor. Özellikle son dönemde hızlı toparlanma sinyalleri veren ABD ve AB ülkelerini öncelikli ülkeler olarak belirlediklerini ifade eden Eroğlu, ayrıca Güney Amerika ve Afrika pazarlarında da çalışmalar yürüttüklerini ifade ediyor. Sektörün 2013 yılını 5,6 milyar dolarlık ihracat ve 8,5 milyon tonu aşan üretim ile kapattığını söyleyen Eroğlu,

2014 yılında da yüzde 5 ile 7 arasında bir büyüme hedeflediklerini belirtiyor. Çok kısa bir süre önce sektörün dört hammaddesi için gümrük vergilerinin beş yıl süreyle sıfırlanması yönünde bir karar çıktığını ve bu uygulamayı ‘askıya alma’ sistemiyle gerçekleştirebileceklerini vurgulayan Eroğlu, şöyle devam ediyor:

“Türkiye’de ve AB’de üretilmeyen ve talebi karşılamayan hammaddeleri AB ülkeleri dışından ithal ederken gümrük vergisi ödenmeyecek. AB ülkeleri askıya alma sistemi ile 1 milyar Euro’luk gümrük vergisini tahsil etmeyerek sanayicisine kazandırırken ülkemizin bu sistemden yararlandığı rakam sadece 50 milyon Euro. Yani AB kendi KOBİ’sinin rekabetçiliğini sağlayacak enstrümanları da oluşturmuş durumda. Bizim de bu enstrümanlardan faydalanmamız gerekiyor. Özellikle Körfez ülkeleri ve Suudi Arabistan, plastik üreticisi KOBİ’leri kendi ülkelerine çekmek için bedelsiz arazi, ucuz hammadde ve çok hesaplı enerji maliyetleri sunuyorlar.”

İhracatçı KOBİ’lere hangi destekler var?

■ Eğitim

■ İstihdam

■ Teknik müşavirlik firmalarının yurtdışmdaki faaliyetlerine sağlanacak devlet yardımı

■ Tarımsal ürünlerde ihracat iadesi

■ AB-GE desteği

■ Çevre maliyetleri desteği

■ Pazar araştırması ve pazarlama desteği

■ Yurtdışında ofis-mağaza açma, işletme ve marka tanıtım faaliyetleri desteği

■ Turquality desteği

■ Uluslararası nitelikteki yurtiçi ihtisas fuarları desteği

■ Yurtdışı fuar katılımları desteği

Yeni pazarlara giren KOBİ’lere 6 kritik öneri

1- Yeni pazarlar için çok iyi bir araştırma sürecinin olması gerekiyor. Bir pazarın gerçek potansiyelinin ortaya çıkması zaman alabiliyor. Bu nedenle firmaların orta ve uzun vadeli hedeflerle yatırım yapmaları gerekiyor.

2- KOBİ’lerin iş yaptıkları firmaları iyi araştırmaları, daha önceki referanslarına bakmaları gerekiyor. Çalışma şartlarının öncesinde iyi kodlanması firmaların kötü sürprizlerle karşılaşmalarını engeller.

3- Yurtdışı fuarlara katılım, ihracatlarını artırmakta KOBİ’ler için önemli bir fırsat. Firmalar dünya pazarlarım, rakiplerini, müşteri beklentilerim ve talebini yakından görebiliyor. Dışa açılım firmaların kendilerine güvenmelerini de sağlıyor.

4- Firmaların taklitten sakınarak özgün bir ürünle pazara girmesi, kalite ve fiyat politikalarını istikrarlı bir şekilde sürdürmesi firmalar açısından önemli.

5- Firmaya uluslararası ticarete uygun broşür ve web sayfası hazırlanması, ihraç pazarı ve ürün için gerekli kalite belgelerinin alınması, ihraç pazarına uygun dış ticaret fiyatı belirlenmesi gibi çok yönlü bir çalışma yapılması gerekiyor.

6- Tasarım ve dizayn konusunda kendinizi geliştirin, dünya trendlerini yalandan takip edin, geleneksel kalıpların dışına çıkarak farklı ve yenilikçi ürünler ortaya koyun.

İhracat yaparken bunlara dikkat edin

1- Pazardaki mevcut talepler doğrultusunda, istenilen kalite, maliyet ve çeşitlilikte üretimin yapılması hedef alınmalı.

2- Yeni pazarların tespit edilmesinde ithalatçı ülkelerin araştırılması ve bu ülkelerdeki çalışmaya elverişli ithalatçıların bulunması gerekiyor. Akabinde ithalatçılar ile iletişime geçildiğinde yapılan yazışmaların ve görüşmelerin işbirliğine yönelik nitelikte olması daha iyi sonuçlar doğurur.

3- İhracatın içinde önemli yeri olan kambiyonun haricinde verilecek olan lojistik hizmetlerinin de işbirliğini destekleyecek nitelikte olması önemli.

4- Damping gibi davalara yol açmamak için ürünlerin fiyatlandırılmasma da dikkat edilmesi gerekiyor. Yapılan kontratta yer alan teslim tarihi ve benzeri tüm maddelerin gereğince yerine getirilmesi ve alıcı üzerinde güven uyandırılması, ilişkilerin sürdürülebilirliğini sağlayacağı gibi hukuksal sorunları da engeller.

Kur riski aimadan ödeme imkanı sunuyor

Garanti Bankası Genel Müdür Yardımcısı Nafiz Karadere, güçlü bir ekonomi için güçlü KOBÎ’lere ilıtiyaç olduğunun bilinciyle, ihracatçı KOBİ’leri her ortamda desteklediklerini söylüyor. İhracat yapan KOBİ’ler için sundukları İhracatçılara Destek Paketi’nde, ihracat alacaklarının finansmanına yönelik kredi imkanları, dış ticaret konusunda danışmanlık hizmetleri ve yurtdışı fuar kredilerinin yer aldığım ifade eden Karadere, şu bilgileri veriyor:

“Paket kapsamında ihracat alacaklarıyla uygun vadelerde ihracat kredileri, gümrükler ve Eximbank’a hitaben teminat mektupları hizmeti sunuyoruz. Güçlü muhabir ağı sayesinde hızlı ve güvenilir dış ticaret işlemleri ve yurtdışı transfer imkanı veriyoruz. Örneğin bankamız aracılığıyla Japon Yeni, İsviçre Frankı, Rus Rublesi gibi farklı para birimlerinde kredi kullanılabiliyor, bu sayede KOBİ’ler kur riski almadan ödemelerini gerçekleştirebiliyor. Yeni pazarlara açılmak isteyen ve finansal desteğe ihtiyaç duyan ihracatçı firmalara ise yurtiçi ve yurtdışı fuarlara katılıp yeni pazarlara açılmaları ve yeni müşteri kazanmaları konusunda fuar destek kredisi ile destek oluyoruz. İhracatçı KOBİ’lere sunduğumuz finansal desteğin yanı sıra ulusal ve uluslararası desteklerle ilgili gerekli bilgi ve yönlendirmeyi tek bir çatı altında sunan Teşvikbul hizmetimiz bulmuyor. Ayrıca, bankamız aracılığıyla ihracat işlemi yapan KOBİ’ler, nakit akışına düzenleyebilmek için vadeyi beklemeksizin akreditifini uygun maliyetlerle iskonto ederek parasım bugünden alabiliyor, güçlü muhabir ağımız sayesinde bu çözümlere daha hızlı ve düşük maliyetlerle ulaşabiliyor. Düzenlediğimiz eğitim seminerleri ve dış ticaret konusunda uzman kişilerden oluşan ekibimizin gerek müşteri ziyareti gerekse telefonla sağladığı destek aracılığıyla müşterilerimizle dış ticaretle ilgili konularda bilgi paylaşımında bulunuyoruz.”


forivia

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir